Glas wijn: maat, calorieën en alcohol

In het kort

Wat noem je een "glas wijn"

Het rare aan een glas wijn: niemand schenkt het zelfde in. Een vriend met een ruim hart vult tot driekwart, de buurman knijpt af op een vingerdik bodempje, en in een restaurant krijg je weer iets anders. Toch praat iedereen over "een glas wijn" alsof het een vaste eenheid is — een maat zoals een liter of een blikje cola.

Die vaste eenheid bestaat alleen op papier. In Nederland geldt het standaardglas als rekenmodel voor alcoholinname: 100 ml wijn van 12 procent, exact 10 gram pure alcohol. Het is dezelfde hoeveelheid alcohol als in een standaard glas bier van 250 ml met 5%, of een borreltje sterke drank van 35 ml. Een eerlijk meetinstrument, maar nooit de hoeveelheid die je daadwerkelijk geserveerd krijgt.

In de praktijk werken horeca en thuissituatie met drie maten. Het kleine glas van rond de 100 ml zie je bij koffieconcepten en sommige lunchadressen. Het standaardrestaurantglas van 150 ml is verreweg het gangbaarst in Nederland. De Engelse maat van 175 ml — een ruime schenking — gebruiken sommige restaurants en wijnbars, en ook veel mensen die thuis schenken zonder maat.

De inhoud van het wijnglas zelf, de bol, is een heel ander verhaal. Een Bordeauxglas kan 600 tot 700 ml inhouden, een witte-wijnglas vaak rond de 350 tot 450 ml. Dat lijkt enorm, maar je vult een wijnglas nooit meer dan voor een derde. De rest van de bol is werkruimte: ruimte om de wijn te walsen en plek voor de aroma's om zich te verzamelen.

Hoeveel ml zit er in een glas wijn?

Dit is de eerste vraag die mensen googlen, en het antwoord is een tabel.

De getallen kloppen, maar ze leggen één ding niet uit: wie bepaalt dit? In Nederland is er geen wettelijke serveermaat voor wijn. Een restaurant mag in principe schenken wat het wil, zolang de prijs duidelijk is en de gast niet wordt misleid. Wel is er een gewoonte: Koninklijke Horeca Nederland adviseert maatglazen of glazen met een aftekening voor 100 of 150 ml. De serieuze adressen werken hiermee, juist om elk discussie te voorkomen.

Thuis schenkt bijna niemand op de milliliter nauwkeurig. Dat hoeft ook niet. Maar bedenk wel dat een ruim handgeschonken glas, zeker uit een grote Bordeauxbol, sneller in de 200 ml zit dan je denkt. Dat is geen "glas wijn" meer — dat is bijna een derde van de fles.

Hoeveel alcohol zit er in een glas wijn?

De vuistregel is simpel. Het volume in milliliter, vermenigvuldigd met het alcoholpercentage gedeeld door honderd, vermenigvuldigd met 0,79 — dat is het soortelijk gewicht van alcohol. De uitkomst is het aantal gram pure alcohol in je glas.

Voorbeeld: een glas van 150 ml met een wijn van 12 procent bevat 150 × 0,12 × 0,79 = 14,2 gram alcohol. Dat is iets meer dan één Nederlands standaardglas (10 gram). Schenk je een ruim glas van 175 ml uit een stevige Italiaanse rode wijn van 14%, dan kom je uit op 19,4 gram — bijna twee standaardglazen in één glas.

De fout die mensen maken: ze tellen elk gevuld glas als één standaardeenheid. Voor een lichte Mosel-Riesling van 8,5% klopt dat ongeveer. Voor een Amarone van 16% in een ruim glas zit je er met die rekensom een factor twee naast.

Het alcoholpercentage staat altijd op het etiket. Een fout van 0,5% is wettelijk toegestaan, dus 13,5% kan in werkelijkheid 13 of 14% zijn. Voor je dagelijkse rekensom maakt dat weinig uit, voor je avond als geheel kan het oplopen.

Hoeveel calorieën zit er in een glas wijn?

Een glas droge tafelwijn van 150 ml zit tussen de 115 en 135 kcal. Bijna alles daarvan komt uit de alcohol — niet uit het fruit, niet uit de "vitamines" en niet uit het tannine. Alcohol levert 7 calorieën per gram, suiker 4. Een glas droge wijn bevat hooguit een paar gram restsuiker; het zwaartepunt zit dus volledig in de alcohol.

Het verschil tussen rood en wit is zo klein dat het in de praktijk niet meeweegt. Een Bourgogne-Chardonnay van 14% bevat meer calorieën dan een lichte Beaujolais van 11,5%, juist omdat het alcoholpercentage hoger ligt. De kleur is een schijnvariabele.

Waar de cijfers echt oplopen, is bij zoete en versterkte wijn. Een Sauternes, Tokaji of Moscato kan 130 tot 160 kcal per 100 ml halen door het hoge suikergehalte. Een glaasje Port van 80 ml zit ook al snel op 180 kcal. Het zijn dessertwijnen, en dat proef je niet alleen — dat tel je ook.

Een uitzondering die de markt vandaag biedt: alcoholvrije wijn. Zonder alcohol blijven alleen de fruitcalorieën en eventueel suiker over. Een glas alcoholvrije rode of witte wijn zit meestal rond de 25 tot 35 kcal — drie tot vier keer minder dan zijn alcoholische tegenhanger.

Hoeveel glazen wijn haal je uit een fles?

De standaardfles van 750 ml is er niet zomaar. Hij ontstond in de negentiende eeuw in de Bordeaux-glasblazerij en hield stand omdat hij precies past in een wijnkist van een dozijn — en omdat hij overeenkomt met wat een volwassene in één avond redelijkerwijs samen drinkt. Een fles voor twee, met de bekende verdeling.

Op een diner reken je met vijf glazen per fles. Drie mensen, één fles, een ruim glas elk en een tweede ronde — dan ben je er. Voor zes mensen rond een tafel pak je twee flessen wijn. Met grote glazen, ruim ingeschonken en zonder hardop tellen, kom je nooit aan vijf glazen per fles; reken dan op vier.

Voor afwijkende flesmaten geldt simpel evenredig schenken. Een halve fles van 375 ml geeft twee à drie glazen — handig als je iets bijzonders alleen wilt drinken zonder de hele fles. Een magnum van 1,5 liter levert tien glazen en is uitstekend voor zes tot acht eters. Een Methusalem van zes liter zie je vooral op feesten, en dan loont het de moeite om mee te tellen. Meer details staan in onze aparte gids over hoeveel glazen uit een fles wijn.

Welk glas bij welke wijn?

Het juiste glas maakt meer verschil dan mensen verwachten, en minder dan glasfabrikanten je willen doen geloven. De basisregel is dat verschillende wijnstijlen baat hebben bij verschillende vormen, maar in negen van de tien situaties volstaat één goed universeel wijnglas. Drie hoofdvormen.

• Rode-wijnglas — grotere bol, ruime opening. De wijn krijgt veel zuurstof, de aroma's hebben plek om zich te ontvouwen. Bordeauxvorm voor stevige, getannineerde wijnen; Bourgognevorm met een breed buikje voor lichtere, geuriger Pinot-stijlen.
• Witte-wijnglas — kleinere bol, smallere opening. De wijn blijft langer koud (minder oppervlak) en de aroma's worden naar je neus geleid. Een tulpvormig glas werkt voor bijna elke witte stijl.
• Mousserend-glas — voor parels is een flute traditioneel, maar voor proefwerk is een normaal wit-wijnglas tegenwoordig de keuze van de meeste sommeliers. Een breder glas geeft meer aroma's prijs; de bubbels lijden er nauwelijks onder.

Voor een diepere uitleg per stijl — Bordeaux versus Bourgogne, kristal versus glas, de magie achter een goede glasrand — zie onze gids over wijnglazen en die over rode wijn glazen in het bijzonder.

Hoe vol schenk je een glas wijn?

Maximaal tot een derde van de bol. Het lijkt karig, maar er zijn vier redenen waarom dit klopt.

De walsruimte heb je nodig om de wijn rond te draaien zonder te morsen. Dat ronddraaien is geen show: het vergroot het oppervlak waardoor er meer vluchtige aromastoffen verdampen. Lees in onze gids over wijn proeven precies hoe en waarom.

De lege bol erboven is geen verspilling maar de plek waar de geur zich verzamelt. Steek je je neus in een halfvol glas, dan vang je de geconcentreerde aroma's die zich daar hebben opgehoopt. Een tot de rand gevuld glas ruikt naar bijna niets.

De temperatuur blijft langer kloppen omdat je hand alleen de voet of de steel raakt, en niet de wijn verwarmt. Houd je het glas bij de bol vast en is hij vol, dan stijgt de temperatuur snel boven het ideale punt. Onze aparte gids over serveertemperatuur wijn geeft de richtgetallen per stijl.

Tot slot helpt het bij maatgevoel. Een glas dat altijd voor een derde gevuld is, vertelt je hoeveel je hebt gedronken. Een glas dat halfvol blijft door bijschenken, niet.

Mousserende wijn is de uitzondering. In een traditionele flute schenk je tot tweederde, omdat de bubbels anders veel te snel weg zijn. In een breder champagneglas — wat we voor het proefwerk eigenlijk aanraden — geldt de derde-regel weer.

Eén glas wijn per dag — gezond of niet?

Tijd voor de eerlijke vraag, en het eerlijke antwoord. Het beeld dat een glas rode wijn per dag goed is voor je hart komt uit observatiestudies van de jaren tachtig en negentig — de "Franse paradox". Bij latere herwaardering bleek het effect grotendeels te verdwijnen zodra je rekening hield met andere leefstijlfactoren. Mensen die matig drinken, eten en bewegen vaak ook anders dan zware drinkers; dát was wat het hart hielp, niet de wijn.

De Wereldgezondheidsorganisatie stelt sinds een verklaring in The Lancet Public Health in januari 2023 dat er geen veilige hoeveelheid alcohol bestaat als het gaat om gezondheidsrisico's. Elk glas verhoogt risico, ook al is dat risico bij één glas per week verwaarloosbaar klein. De Gezondheidsraad in Nederland adviseert sinds 2015: drink geen alcohol, en doe je het wel, dan maximaal één glas per dag.

Dat is geen reden om panisch te worden over een glas op zaterdagavond. Wel reden om te stoppen met praten over wijn als iets gezonds. Wij drinken wijn voor het plezier, voor het gesprek en voor het verhaal achter de fles — niet voor onze cholesterol. Dat is een eerlijker uitgangspunt.