Wijnglazen: welk glas bij welke wijn?

In het kort

Wat een wijnglas eigenlijk doet

Een wijnglas lijkt een simpel ding: een kommetje op een stokje. Toch is het een instrument. Het bepaalt niet wat er in je glas zit, maar wel hoeveel je ervan opmerkt. En dat verschil is groter dan veel mensen vermoeden.

Het meeste van wat je "smaak" noemt, is reuk. Je tong herkent maar een handvol basissmaken; alle nuances van fruit, kruiden, hout en aarde komen via je neus binnen. Een wijnglas heeft één hoofdtaak: die geuren verzamelen en netjes naar je neus leiden. De bolle kelk geeft de wijn oppervlak om aroma's te laten verdampen. De rand, die bij de meeste goede glazen iets naar binnen taps loopt, bundelt die aroma's als een trechter omhoog.

Er is ook echt onderzoek naar gedaan. Wetenschappers van de Tokyo Medical and Dental University brachten met een zogeheten sniff-cam in beeld hoe alcoholdamp uit verschillende glasvormen ontsnapt. De verschillen waren duidelijk zichtbaar: de vorm bepaalt waar de damp zich concentreert en hoe die je neus bereikt. Een minder geschikte vorm kan bittere of scherpe tonen overdrijven, terwijl een betere vorm het fruit naar voren haalt.

Daarmee is meteen gezegd wat een glas niet doet. Het maakt een matige wijn niet goed. Het juiste glas haalt het beste uit een wijn naar boven; het tovert niets bij. Houd dat in je achterhoofd bij dure glaslijnen: het verschil is reëel, maar bescheiden. Wil je weten hoe je dat verschil zelf opmerkt, lees dan onze gids over wijn proeven.

De drie onderdelen van een glas

Elk wijnglas bestaat uit drie delen, en elk deel heeft een functie. Begrijp je die, dan snap je meteen waarom glazen er zo verschillend uitzien.

De kelk, ook wel de bol of het cuppa, doet het eigenlijke werk. Hier zit de wijn, hier verzamelen de aroma's zich, hier wals je in. De grootte en vorm van de kelk verschillen per wijnstijl, en daar gaat de rest van deze gids over.

De steel is er niet voor de sier. Houd je een glas vast bij de kelk, dan warmt je hand de wijn op. Bij een gekoelde witte wijn merk je dat binnen een paar minuten. Pak een glas dus altijd vast bij de steel, niet bij de kom. Het laat ook minder vingerafdrukken na, wat fijn is als je de kleur wilt bekijken.

De voet geeft het glas stabiliteit en een plek om vast te houden. Belangrijk bij het walsen: de aanbevolen techniek is het glas op tafel zetten, de voet vasthouden en het zo ronddraaien. Dat morst minder dan walsen in de lucht.

De rand is een detail dat vaak wordt onderschat. Een dunne, naadloze rand voelt prettiger aan je lippen en leidt minder af van de wijn. Een dikke, opgerolde rand voelt grover. Het is een van de eerste dingen waaraan je een beter glas herkent.

Rode-wijnglazen: Bourgogne en Bordeaux

Rode wijn vraagt om ruimte. De aroma's van een rode wijn zijn vaak krachtig en gelaagd, en ze hebben lucht nodig om zich te ontvouwen. Daarom hebben rode-wijnglazen een grote, bolle kelk met een ruime opening. Binnen die categorie zijn er twee klassieke vormen.

Het Bourgogneglas

Het Bourgogneglas heeft een brede, bijna ballonvormige kelk. Die vorm is bedoeld voor lichtere, geurige rode wijnen met fijne, delicate aroma's. Pinot Noir is het schoolvoorbeeld, en ook Nebbiolo en Gamay komen in dit glas goed tot hun recht. De brede bol geeft die subtiele geuren maximaal de ruimte, en de vorm leidt de wijn bij het drinken naar de punt van je tong, waar je de zoetere, frisse kant van de wijn proeft.

Het Bordeauxglas

Het Bordeauxglas is hoger en heeft een iets smallere kelk. Het is gemaakt voor volle, stevige rode wijnen met flink wat tannine: Merlot, Cabernet Sauvignon, Syrah, Malbec. De hogere vorm leidt de wijn meer naar achter in je mond. Dat tempert de stroeve werking van de tannine en laat het fruit beter uitkomen.

Witte-wijnglazen: smal en koel

Bij witte wijn draait het om iets anders dan bij rood. Witte wijn drink je gekoeld, en zodra hij opwarmt verliest hij zijn frisheid en gaat de alcohol overheersen. Het glas moet daarom helpen de wijn koel te houden.

Daarom heeft een witte-wijnglas een kleinere, smallere kelk dan een rood glas. Minder wijn in contact met de lucht betekent dat de wijn langzamer opwarmt. De kleinere kelk concentreert bovendien de frisse, vaak delicate aroma's van witte wijn: citrus, groene appel, witte bloemen. Een vollere witte wijn met houtrijping, zoals een rijke Chardonnay, mag een wat ruimer glas hebben dan een spannende, frisse Sauvignon Blanc of Riesling.

De steel telt bij witte wijn extra zwaar. Juist omdat je de wijn koel wilt houden, is het verleidelijke gebaar van het glas bij de kom vastpakken hier echt af te raden. Schenk ook kleinere porties in: een wit glas dat je telkens half vol bijschenkt, blijft kouder dan één royaal volgeschonken glas dat een kwartier op tafel staat.

Glazen voor champagne en mousserende wijn

Mousserende wijn stelt een eigen eis: de bubbels moeten blijven. Daarover bestaat de laatste jaren een interessante discussie.

De klassieke keuze is de flûte: een lang, smal glas. De kleine oppervlakte aan de bovenkant houdt het koolzuur lang vast, en de hoge vorm laat de fijne sliertjes bubbels mooi opstijgen. Voor feestelijke prosecco, cava en een toost is de flûte prima.

Maar er is een nadeel. In een smalle flûte is bijna geen ruimte om te ruiken. Bij een eenvoudige bubbel maakt dat weinig uit, bij een goede champagne wel. Een serieuze champagne heeft een rijk, complex aroma, en in een flûte mis je daar veel van.

Daarom kiezen kenners voor kwaliteitschampagne steeds vaker een tulpglas, of zelfs gewoon een witte-wijnglas. Iets meer breedte geeft de geuren de ruimte, terwijl de vorm nog genoeg koolzuur bewaart. De oude coupe, het brede, lage glas, is vooral nostalgisch en voor cocktails; de bubbels ontsnappen er snel uit.

Rosé, port en dessertwijn

Voor de overige wijnstijlen geldt een nuchtere regel: je hebt er zelden een apart glas voor nodig.

Rosé drink je net als witte wijn gekoeld en jong. Een witte-wijnglas of een kleiner glas met een licht uitlopende kelk werkt prima. Een frisse, lichte rosé komt het best tot zijn recht in een kleiner glas; een vollere, meer gestructureerde rosé mag iets ruimer. Speciale roséglazen bestaan, maar ze zijn meer marketing dan noodzaak.

Port, sherry en andere versterkte wijnen schenk je in een klein glas. Dat heeft een praktische reden: deze wijnen hebben veel alcohol en vaak veel zoet, dus je drinkt er kleine porties van. Een klein glas houdt de schenkmaat bescheiden en zorgt dat de geconcentreerde geuren niet overweldigend worden. Het klassieke portglas is in feite een verkleind wijnglas.

Zoete dessertwijnen volgen dezelfde logica: een klein glas, een kleine schenkmaat. Een paar slokken van een goede dessertwijn is genoeg, en een klein glas onderstreept dat het om iets bijzonders gaat.

Het universele wijnglas: één glas voor (bijna) alles

Hier komt het goede nieuws voor wie geen kast vol glazen wil. Er bestaat zoiets als een universeel wijnglas, en voor de meeste mensen is dat de slimste keuze.

Een universeel glas is ontworpen om voor zo veel mogelijk wijnstijlen redelijk goed te werken: rood, wit, rosé en zelfs mousserend. Bekende voorbeelden komen van merken als Zalto, Gabriel-Glas en Riedel. Die laatste werd juist groot met het idee dat elke druif zijn eigen glasvorm verdient; het universele glas is deels een tegenreactie daarop. Riedels eigen catalogus bevatte op enig moment tientallen vormen voor zo'n tweehonderd verschillende wijnen, en niet iedereen zit op zo'n verzameling te wachten.

Het universele glas heeft meestal een middelgrote kelk met een ondiepe, kegelvormige bodem. Dat detail is slim bedacht: ook een kleine schenkmaat verspreidt zich daardoor tot de volste breedte van het glas, zodat je altijd genoeg aromaoppervlak hebt. De kelk is groot genoeg voor een rode wijn en niet zo groot dat een witte wijn meteen opwarmt.

Glas of kristal: welk materiaal kies je

Naast de vorm is er het materiaal. Wijnglazen worden gemaakt van gewoon glas of van kristal, en het verschil zit niet alleen in de prijs.

Het verschil is de samenstelling. Kristal bevat extra mineralen, zoals zink en magnesium. Vroeger was dat lood, vandaar de oude term loodkristal, maar modern kristalglas is vrijwel altijd loodvrij. Die mineralen maken het materiaal sterker, zodat het heel dun geblazen kan worden. Gewoon glas, technisch kalknatronglas, mist die mineralen en is daardoor doorgaans wat dikker.

Wat merk je daarvan in de praktijk? Een paar dingen.

Is kristal dan beter? Niet in absolute zin. Een kristallen glas voelt verfijnder en is fijner om serieus uit te proeven; de dunne rand verdwijnt bijna onder je lip. Maar een goed kalknatronglas doet zijn werk prima, kost een fractie, en als er een sneuvelt is dat minder erg. Veel mensen kiezen daarom voor twee soorten: eenvoudige glazen voor doordeweeks en een paar mooiere kristallen glazen voor bijzondere flessen.

Inschenken en walsen: ruimte is alles

Je kunt het perfecte glas hebben en alsnog smaak weggeven, simpelweg door te veel in te schenken. Dit is de meest gemaakte fout aan tafel.

De regel is eenvoudig: vul de kelk tot ongeveer een derde. Bij een groot glas is een kwart vaak al genoeg. Dat oogt karig, maar het is met opzet. De lege ruimte boven de wijn is geen verspilling; daar verzamelen de aroma's zich, en die ruimte heb je nodig.

Met die ruimte kun je namelijk walsen: het glas ronddraaien zodat de wijn tegen de wand omhoog klimt. Walsen is geen show. Door de wijn te bewegen vergroot je het oppervlak, waardoor meer vluchtige aromastoffen verdampen en zich in de kelk verzamelen. Ruik je daarna, dan is de geur duidelijk rijker. Een vol geschonken glas kun je niet walsen, en de geur ontsnapt meteen over de rand.

Praktisch betekent dit ook dat een fles van 75 centiliter ongeveer zes tot acht glazen oplevert, afhankelijk van je glasmaat en hoe royaal je schenkt. Te gul inschenken voelt gastvrij, maar je geeft je gasten er een minder goede wijnervaring mee.

Wijnglazen schoonmaken en bewaren

Een schoon glas is geen detail. Een restje afwasmiddel of een muffe kastlucht ruik je terug in de wijn, en je denkt al snel dat het aan de fles ligt terwijl het aan het glas ligt.

Schoonmaken

De veiligste methode is met de hand wassen in heet water, met weinig of geur-neutrale zeep. Spoel daarna grondig na, want zeepresten verpesten niet alleen de smaak maar doden ook de bubbels in mousserende wijn. Veel loodvrije kristallen en gewone glazen mogen wel in de vaatwasser, mits je een zacht programma op een niet te hoge temperatuur kiest en een speciaal glazenrek gebruikt zodat de glazen elkaar niet raken. Heel dunne, fijne kristallen glazen kun je beter altijd met de hand doen.

Drogen doe je met een pluisvrije linnen doek. Houd het glas daarbij vast bij de kelk, niet bij de steel: de steel breekt makkelijk als je hem bij het droogwrijven verdraait. Dat is de klassieke manier waarop glazen sneuvelen.

Bewaren

Zet wijnglazen rechtop weg in een gesloten kast. Omgekeerd in een open rek bewaren wordt vaak gedaan, maar het heeft twee nadelen: de rand draagt dan het gewicht en kan beschadigen, en in de kelk kan een muffe geur ontstaan. Een gesloten kast houdt de glazen bovendien stofvrij, zodat ze klaar zijn voor gebruik zonder dat je ze eerst hoeft om te spoelen.

Hoeveel wijnglazen heb je echt nodig

Tot slot de vraag die de meeste winkels liever niet eerlijk beantwoorden: hoeveel glazen moet je nu echt in huis hebben?

Minder dan je denkt. Voor een gewoon huishouden dat graag wijn drinkt, ziet een verstandige basisuitrusting er zo uit:

• Zes universele wijnglazen. Hiermee dek je rood, wit en rosé. Voor verreweg de meeste gelegenheden is dit genoeg.
• Een paar glazen voor bubbels. Flûtes als je vooral prosecco drinkt, of laat ze weg en gebruik je witte-wijnglazen ook voor champagne.
• Eventueel een paar kleine glazen voor port of dessertwijn, als je die regelmatig schenkt.

Pas als je merkt dat wijn een echte hobby wordt en je verschillen wilt opmerken tussen stijlen, loont het om uit te breiden met aparte Bourgogne- en Bordeauxglazen. Dat is een prettige stap, geen noodzakelijke. Een aparte glasvorm voor elke druif is iets voor verzamelaars en sommeliers, en zelfs onder hen is lang niet iedereen ervan overtuigd.

De kern: een paar goede glazen, schoon gehouden en niet te vol geschonken, halen het meeste uit vrijwel elke fles. De wijn in het glas doet het echte werk. Welke fles dat het best is, vind je in onze overzichten per druivensoort en in de wijngids.

Veelgestelde vragen