Griekse wijn: Assyrtiko, Xinomavro en de regio's
Griekenland maakt wijn die nergens anders bestaat. Terwijl de rest van Europa leunt op Cabernet, Chardonnay en Pinot Noir, bouwt Griekenland op honderden eigen druiven die je in geen enkel wijnboek tegenkomt. Decennialang stond Grieks gelijk aan goedkope tafelwijn en Retsina. Dat beeld klopt al lang niet meer. Deze gids laat zien wat er werkelijk in het glas zit.
een van de oudste wijnlanden
citrus, zout en mineraal
de Griekse Nebbiolo
nog volop koopjes
In het kort
- Griekenland draait op eigen druiven. Het land hield vast aan honderden inheemse rassen die nergens anders groeien. Dat maakt Griekse wijn lastig te plaatsen, maar des te spannender.
- Assyrtiko is de witte ster. Een droge witte druif van het vulkanische Santorini, met scherpe zuren en een ziltige mineraliteit die je nergens anders vindt.
- Xinomavro is de rode ster. Hoge zuren, stevige tannine en een kleur die snel verbleekt. Vaak vergeleken met de Nebbiolo van Barolo.
- Retsina is een stijl, geen druif. Wijn met dennenhars, lang verguisd door goedkope massaproductie, maar in moderne vorm verfijnder dan zijn reputatie.
- Veel waar voor je geld. Griekse wijn is internationaal nog onbekend. Dat houdt de prijzen voorlopig laag.
Waarom Griekenland bijzonder is
Griekenland heeft een wijngeschiedenis van meer dan drieduizend jaar. De oude Grieken brachten de wijnbouw naar grote delen van het Middellandse Zeegebied; wat nu in Italië en Frankrijk staat, heeft ergens een Griekse wortel. En toch had de Griekse wijn decennialang een matige naam. Massaproductie, goedkope tafelwijn, de lange schaduw van Retsina. Dat is verleden tijd. De moderne Griekse wijnwereld is een van de meest opwindende van Europa.
Wat het land precies anders maakt, is in een paar punten samen te vatten.
Eigen druivenrassen. Dit is het belangrijkste. Griekenland telt honderden inheemse druiven die elders onbekend zijn. Assyrtiko, Xinomavro, Agiorgitiko, Malagousia, Moschofilero: namen die je niet in een doorsnee wijnboek vindt. Voor wie alleen Cabernet en Chardonnay kent, vraagt Griekse wijn even wennen. Maar het is precies die eigenheid die het land de moeite waard maakt.
Extreme landschappen. Griekenland is bergachtig en versnipperd, met honderden eilanden. Wijngaarden liggen op vulkanische eilanden, op koele berghellingen en op hooggelegen vlakten. Die verscheidenheid levert stijlen op die van scherp en ziltig tot vol en stevig lopen, vaak binnen een paar honderd kilometer.
Oude, ongeënte stokken. Op plekken als Santorini overleeft de druifluis phylloxera niet in de bodem. De wijnstokken zijn er nooit geënt op Amerikaanse onderstam en kunnen daardoor eeuwenoud worden. Dat is zeldzaam erfgoed; in de meeste van Europa is het na de phylloxera-epidemie van de negentiende eeuw verloren gegaan.
Een nieuwe generatie makers. Sinds de jaren tachtig en negentig heeft een nieuwe lichting Griekse wijnmakers de oude druiven opnieuw uitgevonden. Ze redden bijna uitgestorven rassen, bouwden moderne kelders en begonnen serieus te exporteren. Het resultaat zie je nu pas goed in het glas.
Het PDO-systeem en herkomst
Een Grieks etiket lijkt eerst ondoordringbaar, al was het maar door het alfabet. Maar het herkomstsysteem is overzichtelijk. Griekenland volgt de Europese indeling, dezelfde die in Frankrijk en Italië geldt.
De herkomstaanduidingen
Er zijn grofweg drie niveaus, van breed naar specifiek:
- Tafelwijn: wijn zonder beschermde herkomstaanduiding.
- PGI (Beschermde Geografische Aanduiding, in het Grieks PGE): landwijn met een ruime regionale herkomst en soepeler regels.
- PDO (Beschermde Oorsprongsbenaming, in het Grieks POP): de strengste klasse, gebonden aan een afgebakend gebied, vastgelegde druiven en productieregels. Namen als Naoussa, Nemea en Santorini zijn PDO's.
Anders dan Spanje kent Griekenland geen apart trapsysteem voor rijping op het etiket. Een PDO zegt iets over herkomst en regels, maar het laatste woord ligt, zoals overal, bij de producent. Een goede maker in een onbekende streek verslaat een matige fles uit een beroemde PDO moeiteloos.
De Griekse druiven
Het hart van Griekse wijn zijn de druiven. Wie deze vijf kent, begrijpt het grootste deel van wat het land in de fles stopt.
Assyrtiko, de witte koningin
Assyrtiko is de belangrijkste witte druif van Griekenland en groeit het best op Santorini. In het glas: citroen, limoen, sinaasappelschil, wit fruit en een opvallende, bijna ziltige mineraliteit. De zuurgraad is scherp en levendig, het alcoholgehalte hoog, soms 14 tot 15 procent. Vergelijk het gerust met een droge Riesling of een goede Chablis, al smaakt het als geen van beide. Assyrtiko groeit ook buiten Santorini, onder meer op het vasteland van Macedonië, maar nergens zo expressief als op het eiland.
Xinomavro, de koppige rode
Als Assyrtiko de witte ster is, is Xinomavro de meest fascinerende rode druif. De naam betekent letterlijk zuur-zwart, en dat zegt veel: hoge zuren, stevige tannine en een kleur die sneller verbleekt dan je verwacht. Lastige druif, maar in de goede handen levert hij wijn van bijzondere elegantie. Jonge Xinomavro smaakt naar tomaat, olijf en kers, bijna Italiaans. Met rijping op fles komen gedroogde bloemen, leer en specerijen erbij. De vergelijking met Nebbiolo, de druif van Barolo, valt vaak en is terecht.
Agiorgitiko, de vriendelijke rode
Voor wie nog niet klaar is voor de strengheid van Xinomavro is Agiorgitiko de toegankelijke rode druif van Griekenland. Hij groeit in Nemea, op de Peloponnesos, en staat bekend als het bloed van Hercules. De smaak is malser en ronder: rijpe kers, braam, kruiden en zachte tannine. Makkelijker dan Xinomavro, maar in de beste versies net zo complex. Nemea levert alles van lichte, vroeg drinkbare wijnen tot geconcentreerde reserves die tien jaar of langer rijpen.
Malagousia, de geredde aromaat
Malagousia was bijna uitgestorven. In de jaren zeventig en tachtig brachten een paar Griekse wijnmakers de druif terug. Het resultaat is een van de mooiste witte verrassingen van het land: aromatisch, met perzik, citrus en jasmijn, en toch genoeg body en zuur om bij eten te staan. Wie Assyrtiko te streng vindt, vindt in Malagousia een zachtere ingang.
Moschofilero, de roze aromaat
Moschofilero is een bijzonder geval: een druif met roze schil die toch vooral lichte, frisse witte wijn oplevert, soms met een zweem rosé. Hij groeit op de hooggelegen vlakte van Mantinia op de Peloponnesos. Verwacht rozenblad, citrus en een kruidige toon. Het is een uitstekende aperitiefwijn en een dankbare partner voor mediterrane voorgerechten.
Begin je reis door de Griekse wijn met een Assyrtiko van Santorini, gewoon naast een neutrale supermarktwit. Wij deden dat in onze proeverij en het verschil was meteen duidelijk. De Assyrtiko had spanning, zout en een lange afdronk; de andere fles was er gewoon. Soms hoef je niet te weten waaróm een wijn beter is om te horen dát hij het is.
De belangrijkste wijnregio's
Griekse wijn komt van het vasteland en van de eilanden. Een handvol regio's bepaalt het beeld.
Santorini
Een vulkanisch eiland in de Cycladen, en misschien wel de meest bijzondere wijnplek van Europa. De bodem bestaat uit as en puimsteen, waarin de phylloxera-luis niet overleeft. De wijnstokken zijn daardoor ongeënt en eeuwenoud. Ze worden bovendien in een mandvorm op de grond gevlochten, de kouloura, die de druiven beschermt tegen de harde wind en de felle zon. Naast de droge Assyrtiko komt hier ook de zoete Vinsanto vandaan, gemaakt van zongedroogde druiven. Producenten om te kennen: Domaine Sigalas, Estate Argyros en Gaia Wines.
Naoussa en Amynteo
Het hart van Xinomavro ligt in het bergachtige noorden, in Macedonië. Naoussa is de bekendste PDO: koel klimaat, arme bodems, druiven die laat rijpen. De beste Naoussa-wijnen zijn ernstig en bewaarwaardig; geef ze vijf tot tien jaar en ze komen open als een bloem. Iets westelijker ligt Amynteo, nog koeler, met frissere en soms lichtere Xinomavro. Namen die ertoe doen: Kir-Yianni, Boutaris en Thymiopoulos Vineyards, een jonge maker die Xinomavro voor een modern publiek opnieuw heeft uitgevonden.
Nemea
De warmere, zachtere tegenhanger van Naoussa, op de Peloponnesos. Hier groeit Agiorgitiko in de zon: rijper fruit, toegankelijker wijnen, maar in de top ook echte complexiteit. Nemea is de grootste PDO voor rode wijn van Griekenland. Producenten: Gaia Wines, met Gaia Estate als ijkpunt, en Ktima Papaioannou.
Mantinia
Hoog op de centrale vlakte van de Peloponnesos ligt Mantinia, de PDO voor Moschofilero. Het koele, hooggelegen klimaat houdt de wijnen licht, fris en aromatisch. Wie zoekt naar een Griekse witte wijn die makkelijk wegdrinkt zonder oppervlakkig te zijn, komt hier terecht.
Macedonië en de rest van het noorden
Buiten Naoussa en Amynteo brengt het bredere noorden meer interessante druiven voort. Malagousia kwam hier weer tot leven, en op het schiereiland Chalkidiki staan moderne wijngaarden die zowel inheemse als internationale rassen serieus nemen. Het is de regio waar de Griekse wijnvernieuwing het meest voelbaar is.
De Egeïsche eilanden
Naast Santorini maken ook andere eilanden in de Egeïsche Zee wijn de moeite waard. Kreta heeft een eigen reeks inheemse druiven en een snel groeiende kwaliteitswijnbouw, vooral in de heuvels boven de noordkust. Op eilanden als Samos en Limnos draait het juist om aromatische en zoete stijlen, met Muscat als hoofdrol. Het zijn kleine producties, vaak lastig te vinden buiten Griekenland, maar voor wie eenmaal in de Griekse wijn duikt, horen ze bij het mooiste wat het land te bieden heeft.
Retsina, de wijn met dennenhars
Geen gids over Griekse wijn is af zonder Retsina, de bekendste en meest verdelende wijn van het land. Retsina is geen druif maar een stijl: tijdens de gisting wordt hars van de Aleppo-den toegevoegd, wat een herkenbaar harsachtig aroma geeft. De basisdruiven zijn meestal Savatiano of Roditis.
Retsina heeft een slechte naam bij veel wijnliefhebbers, maar die reputatie stamt vrijwel volledig uit goedkope massaproductie. Er bestaan verfijnde, moderne Retsina's die de hars subtiel integreren in plaats van de wijn ermee te overstemmen. Het is een stijl die hoort bij de Griekse keuken, niet bij de westerse wijnkritiek. Ben je nieuwsgierig? Ritinitis Nobilis van Tetramythos geldt als een van de serieuzere moderne voorbeelden.
Een verborgen schat blijft Griekse wijn niet lang. Voor 15 tot 25 euro koop je nu een Assyrtiko of Xinomavro die qua kwaliteit concurreert met witte Bourgogne of Barolo van het dubbele bedrag. Naarmate Griekse wijn meer internationale aandacht krijgt, lopen de prijzen op. Dit is dus een goed moment om te proeven.
Griekse wijn bij eten
De Griekse keuken en de Griekse wijn zijn voor elkaar gemaakt, en dat is meer dan een cliché. De zuurgraad en frisheid van de meeste stijlen gaan moeiteloos mee met olijfolie, citroen en kruiden. Een paar combinaties die wat ons betreft bijna altijd werken:
- Assyrtiko: zeevruchten, octopus, gevulde inktvis, geitenkaas en citroengerechten.
- Malagousia: gegrilde vis, lichtere pasta, zachte kazen en mezze.
- Moschofilero: tzatziki, gegrilde groenten, salades en lichte voorgerechten.
- Agiorgitiko: lamsgehaktballetjes, gegrild lam, moussaka en gerijpte kazen.
- Xinomavro: stoofvlees zoals stifado, pastitsio, wild en lamsbout.
- Vinsanto: baklava, noten-honingdesserts en blauwschimmelkaas.
Wil je dieper in dit onderwerp duiken, lees dan onze hub over wijn en eten, met combinaties per gerecht uitgewerkt.
Kopen, serveren en bewaren
Griekse wijn is een dankbare categorie om in te kopen, juist omdat hij nog onderbelicht is. Een paar vuistregels. Kijk voor wit verder dan alleen Assyrtiko: Malagousia en Moschofilero zijn vaak goedkoper en net zo plezierig. Drink witte Griekse wijn jong, binnen twee tot drie jaar na de oogst, als de frisheid op zijn top is. Witte wijn schenk je goed gekoeld, rond 8 tot 10 graden; rode wijn zoals Xinomavro en Agiorgitiko bij 16 tot 18 graden. Een jonge Xinomavro wint bij een uur lucht in een karaf. Meer hierover lees je in onze gidsen over wijn proeven en serveren en wijn bewaren.
Mythes ontkracht
Retsina is de bekendste Griekse wijn, maar verre van de belangrijkste. De droge Assyrtiko van Santorini en de Xinomavro van Naoussa horen bij de interessantste wijnen van Europa. Wie bij Retsina blijft hangen, mist het beste deel.
Het beeld van de karaf huiswijn op een Grieks terras klopt voor een deel, maar dekt de lading niet. Griekenland maakt serieuze wijnen die internationaal meetellen, alleen zijn ze hier nog onbekend. Dat houdt de prijzen, voorlopig, juist aangenaam laag.
Assyrtiko, Xinomavro en de rest zijn geen marketingtruc. Het zijn rassen die zich over eeuwen aan een specifiek landschap hebben aangepast. Juist daarom smaakt Griekse wijn naar Griekenland en niet naar de rest van de wereld.
Veel Griekse witte wijn drink je inderdaad jong. Maar een goede Naoussa van Xinomavro kan tien jaar of langer rijpen, en ook de beste Nemea-reserves hebben tijd nodig. Onderschat de bewaarpotentie van de top niet.
Het alfabet schrikt af, maar de meeste exportflessen vermelden de regio en de druif ook in Latijns schrift. Onthoud een paar namen, Assyrtiko, Xinomavro, Agiorgitiko, en je leest een Grieks wijnschap al half.
Klaar om iets nieuws te proeven?
Onze wijnen komen rechtstreeks van de boer. Geen supermarktmarges, geen tussenpersonen. Van frisse witte wijn tot stevige rode: proef wat wijn van het land kan zijn.
Shop witte wijn →Shop rode wijnWijn van de boer
Van frisse witte wijn tot soepele rode. Allemaal door ons geproefd, allemaal direct van de wijnboer.
Veelgestelde vragen
De vragen die we het vaakst krijgen over Griekse wijn.
Wat is de bekendste Griekse wijn?
Assyrtiko van Santorini is internationaal de bekendste Griekse wijn. Het is een droge witte wijn van het vulkanische eiland, met scherpe zuren, citrus en een opvallend ziltige mineraliteit. Bij de rode wijnen is Xinomavro uit Naoussa het beroemdste, vaak vergeleken met de Nebbiolo van Barolo.
Wat is het verschil tussen Assyrtiko en Retsina?
Assyrtiko is een druivenras, de belangrijkste witte druif van Griekenland. Retsina is een wijnstijl waarbij dennenhars aan de wijn wordt toegevoegd tijdens de gisting, meestal op basis van de druiven Savatiano of Roditis. Assyrtiko is dus gewoon droge witte wijn zonder hars; Retsina is een aparte stijl met een harsachtig aroma.
Is Griekse wijn duur?
Meestal niet. Griekse wijn is op de internationale markt nog relatief onbekend, waardoor de prijs-kwaliteitverhouding gunstig is. Een goede Assyrtiko of Xinomavro kost vaak 15 tot 25 euro. Santorini-Assyrtiko kan duurder zijn door de kleine productie, maar Agiorgitiko en Xinomavro van het vasteland zijn vaak uitstekend betaalbaar.
Welke Griekse druif lijkt op Nebbiolo of Barolo?
Xinomavro wordt vaak met Nebbiolo vergeleken, de druif van Barolo. Beide hebben hoge zuren, stevige tannine en een kleur die snel verbleekt. Jonge Xinomavro doet met tonen van tomaat, olijf en kers bijna Italiaans aan; met flesrijping komen gedroogde bloemen, leer en specerijen erbij.
Waar koop ik goede Griekse wijn in Nederland?
Gespecialiseerde wijnzaken voeren steeds vaker Griekse wijnen. Zoek importeurs die zich op mediterrane wijnen richten. Ook online is er goed aanbod. Namen als Sigalas, Argyros, Gaia, Kir-Yianni en Thymiopoulos gelden als betrouwbare ijkpunten.
Moet ik Griekse rode wijn decanteren?
Xinomavro heeft baat bij beluchting, zeker als de wijn jong is. Geef hem een uur in een karaf of open de fles twee uur voor het drinken. Agiorgitiko kan vaak direct, al helpt een halfuur lucht ook daar bij jonge, tannineuze versies.
Wat is Vinsanto?
Vinsanto is de zoete dessertwijn van Santorini, gemaakt van zongedroogde druiven, vooral Assyrtiko aangevuld met Aidani. Door het drogen concentreren suiker en smaak zich. De wijn is rijk, met tonen van gedroogd fruit, honing en noten, en rijpt vaak jaren op hout. Het is een andere wijn dan de Italiaanse Vin Santo.
Welke Griekse wijn past bij Griekse mezze?
Bij een tafel vol mezze werkt een frisse Assyrtiko of Moschofilero uitstekend: hun zuren en aroma's gaan goed samen met tzatziki, gegrilde groenten, octopus en geitenkaas. Bij vlezige mezze met lam of gehakt past een soepele Agiorgitiko beter.
Op welke temperatuur serveer ik Griekse wijn?
Witte Griekse wijn zoals Assyrtiko en Malagousia serveer je goed gekoeld, rond 8 tot 10 graden. Lichte aromatische witte wijn zoals Moschofilero mag iets kouder. Rode wijn zoals Xinomavro en Agiorgitiko schenk je bij 16 tot 18 graden, dus iets onder kamertemperatuur.
Wat maakt de wijngaarden van Santorini zo bijzonder?
De bodem van Santorini bestaat uit vulkanische as en puimsteen. Daarin overleeft de druifluis phylloxera niet, waardoor de wijnstokken ongeënt zijn en eeuwenoud kunnen worden. De stokken worden bovendien in een mandvorm op de grond gevlochten, de kouloura, om de druiven te beschermen tegen de harde wind en de zon.
Wijn snappen, fles voor fles
Geen reclame, wel echte wijnkennis. Schrijf je in en ontvang onze nieuwe gidsen en proefnotities als eerste.