Gewürztraminer: de meest geparfumeerde witte wijn

In het kort

Wat is gewürztraminer?

Gewürztraminer is een aromatische witte druivensoort, bekend om aroma's die je met geen enkele andere druif verwart. De naam zegt het eigenlijk al: Gewürz is Duits voor kruid of specerij, en de druif is een geparfumeerde mutatie van de oudere Traminer-druif. Vrij vertaald heet hij dus de gekruide Traminer.

Wat de druif bijzonder maakt, is de combinatie van eigenschappen die je zelden samen ziet. De aroma's zijn extreem uitgesproken, de body is vol, het alcoholpercentage ligt hoog en de zuurgraad is juist laag. Daar zit meteen de uitdaging: zonder veel zuur mist een wijn snel frisheid. Goede gewürztraminer weet die valkuil te omzeilen door balans, niet door zuur.

Een detail dat veel mensen verrast: de druivenschil van gewürztraminer is niet groen, zoals bij de meeste witte druiven, maar roze tot roodachtig. Toch is het resultaat een witte wijn. Bij de productie wordt het sap snel van de schil gescheiden, waardoor er nauwelijks kleur in de wijn trekt. Wat overblijft is een witte wijn met een opvallend diepe, goudgele tint, deels te danken aan de pigmenten in die roze schil.

Gewürztraminer wordt vrijwel altijd zonder eikenhout gemaakt. Net als bij riesling zou nieuw eik de fijne aroma's overschaduwen. De wijnmaker houdt zich op de achtergrond en laat de druif het werk doen. Wat je proeft, is gewürztraminer in pure vorm.

De druif uit Tramin

De herkomst van gewürztraminer is letterlijk in de naam vastgelegd. De druif is genoemd naar Tramin, in het Italiaans Termeno, een dorp aan de wijnroute in Zuid-Tirol in Noord-Italië. Daar werd de Traminer-druif al in de middeleeuwen geteeld. De aromatische, sterker geparfumeerde variant kreeg er de toevoeging Gewürz bij.

Hoewel de bakermat in Zuid-Tirol ligt, is de Elzas in Frankrijk vandaag het belangrijkste en bekendste teeltgebied. Daar staat ongeveer een kwart van alle gewürztraminer ter wereld, en de Elzas heeft de druif tot een van zijn vier edele druivenrassen verheven. Een gewürztraminer met het Elzasser Grand Cru-label hoort bij de meest gerespecteerde uitingen van de druif.

Wat de Elzas doet, is de druif laat oogsten. Door te wachten tot de druiven volledig rijp zijn, bouwt gewürztraminer maximale aromatische intensiteit op, plus veel suiker en een nog lagere zuurgraad. Het is precies die werkwijze die de typische, weelderige Elzas-stijl oplevert. Buiten de Elzas en Zuid-Tirol vind je gewürztraminer onder meer in Duitsland, Oostenrijk, Nieuw-Zeeland, Chili en de Verenigde Staten.

Hoe smaakt gewürztraminer?

Als één druif een geur-vingerafdruk heeft, is het gewürztraminer. Schenk een glas in en de aroma's komen je al tegemoet voor je het glas bij je neus hebt. Dat is geen toeval. Gewürztraminer bevat uitzonderlijk veel terpenen, sterk geurende verbindingen in de druivenschil. Eén daarvan, cis-rozenoxide, is verantwoordelijk voor de kenmerkende combinatie van lychee en rozen.

Het aromaprofiel

De leidende geuren zijn lychee en rozenblaadjes. Daaromheen vind je vaak grapefruit, gember, kruidnagel, honing en sinaasappelbloesem. Bij sommige flessen duikt een toets op die proevers omschrijven als parfum of zelfs zeep. Dat klinkt minder aantrekkelijk dan het is: in de juiste dosering hoort het gewoon bij het karakter van de druif.

In de mond

Gewürztraminer is vol van body, soms met een licht olieachtige of viskeuze textuur die je mond bijna omhult. Het alcoholpercentage ligt hoog. De zuurgraad is laag tot medium, lager dan bij vrijwel elke andere bekende witte druif. Dat lage zuur is precies waarom de druif lastig is: te weinig zuur en de wijn voelt zwaar en plomp aan. Een goede gewürztraminer houdt ondanks dat lage zuur toch een vorm van levendigheid vast.

Een veelgehoord misverstand: omdat gewürztraminer zo geurig is, gaan mensen ervan uit dat hij ook zoet smaakt. In onze proeverij merken we dat keer op keer. De neus belooft suiker, maar een droge gewürztraminer eindigt verrassend droog. Je hersenen koppelen die intense bloemen- en fruitgeuren onbewust aan zoetheid. Het is een van de leukste dingen om iemand te laten ervaren: ruiken, een slok nemen, en de verbazing zien.

Droog of zoet

De vraag of gewürztraminer zoet of droog is, heeft geen kort antwoord. Beide stijlen bestaan, en het etiket of de winkelier is je beste gids.

Droog en kruidig

Dit is de standaardstijl in de Elzas en in Zuid-Tirol. De wijn is vol en aromatisch, en bevat soms een klein restje suiker, maar oogt in de mond droog. Deze stijl drink je als aperitief of bij eten. De meeste gewürztraminer die je in de winkel tegenkomt, valt in deze categorie, ook al laat de geur je iets anders vermoeden.

Halfzoet en zoet

Voor de echt zoete versies kijk je naar de Elzasser late-oogstwijnen. Vendange Tardive (VT) betekent letterlijk late oogst: de druiven blijven langer hangen en bouwen meer suiker op. Sélection de Grains Nobles (SGN) gaat nog verder, met druiven die zijn aangetast door botrytis, de zogeheten edele rotting. Het resultaat is een geconcentreerde, zoete dessertwijn. Deze flessen zijn zeldzaam en prijzig.

De lichtere stijl

In Duitsland en in koelere Nieuw-Wereldgebieden zoals Nieuw-Zeeland wordt gewürztraminer soms in een frissere, lichtere stijl gemaakt: iets lager in alcohol, iets toegankelijker. Voor wie de volle Elzas-stijl te zwaar vindt, is dit een goed startpunt.

Een handige vuistregel voor in de winkel: een gewürztraminer met een normaal alcoholpercentage van rond de 13 tot 14 procent is bijna altijd droog. Staat er een lager percentage op, dan zit er waarschijnlijk meer restsuiker in de fles. En bij twijfel: de woorden Vendange Tardive of Sélection de Grains Nobles op het etiket betekenen altijd een zoete wijn.

Waar de druif groeit

Gewürztraminer is geen druif die overal even goed gedijt. Hij vraagt een koel tot gematigd klimaat en een lange rijpingstijd. Een paar regio's springen eruit.

Elzas, Frankrijk

De Elzas is het epicentrum. Hier vind je de volste, meest aromatische en best gestructureerde gewürztraminers ter wereld. De regio kent een mozaïek van bodemtypes, van graniet tot kalk en zandsteen, en de beste percelen dragen het Grand Cru-label. Elzasser gewürztraminer is de referentie waar alle andere zich aan meten.

Zuid-Tirol, Italië

In de geboortestreek van de druif, rond het dorp Tramin, maakt men gewürztraminer met iets meer terughoudendheid: nog steeds aromatisch, maar vaak iets strakker en frisser dan de Elzasser versie. Een mooie kennismaking voor wie het Elzas-profiel te weelderig vindt.

Duitsland

In de Pfalz en Baden wordt gewürztraminer in bescheiden hoeveelheden geteeld, vaak in een wat lichtere, soms iets zoetere stijl. Duitse gewürztraminer is doorgaans toegankelijk en vriendelijk geprijsd.

De Nieuwe Wereld

Buiten Europa vind je gewürztraminer onder meer in Nieuw-Zeeland, Chili, Californië en de koelere delen van Australië. De stijlen lopen uiteen, maar de Nieuw-Wereldversies zijn vaak fruitgedreven en direct toegankelijk. Goede instappers, ook qua prijs.

Gewürztraminer vs riesling

Gewürztraminer en riesling worden vaak in één adem genoemd. Ze komen uit dezelfde hoek van Europa, beide zijn aromatisch, en in de Elzas staan ze soms in dezelfde wijngaard. Toch zijn het twee tegenpolen.

De korte versie: riesling fluistert, gewürztraminer roept. Riesling dankt zijn frisheid aan een hoge zuurgraad en blijft licht op de tong. Gewürztraminer mist dat zuur, maar compenseert met body en een geurexplosie. Houd je van strakke, minerale wijnen, dan is riesling je druif. Wil je iets weelderigs en uitbundigs, dan is gewürztraminer dat. Geen van beide is beter, het zijn gewoon andere ervaringen.

Gewürztraminer en eten

Gewürztraminer is geen makkelijke tafelwijn voor elke dag. De aroma's zijn zo dominant dat ze subtiele gerechten overstemmen. Maar bij de juiste combinatie doet geen enkele andere wijn het beter.

Pittig en aromatisch eten

Dit is waar gewürztraminer briljeert. De lichte restsuiker en het lage zuur temmen pittige hitte die andere wijnen juist versterken. Wine Folly noemt aromatische witte wijnen als gewürztraminer expliciet ideaal bij Aziatische en Indiase keuken, omdat ze goed samengaan met zoetzure sauzen en de scherpte van pikante gerechten verzachten.

• Thais en Vietnamees: groene curry, gerechten met kokos, citroengras en chili.
• Indiaas: milde tot pittige curry's, tandoori, gerechten met veel specerijen.
• Marokkaans en Midden-Oosters: tajine met gedroogd fruit en noten, geroosterd lamsvlees.

Kaas en klassiekers

In de Elzas hoort gewürztraminer bij Munster, een stevige, zachte en uitgesproken kaas. Die combinatie werkt zowel met de droge als de zoete stijl. Andere blauwschimmel- en zachte kazen, zoals Gorgonzola, vallen in dezelfde categorie. En de klassieke Elzasser luxe-combinatie: een zoete Vendange Tardive bij foie gras.

Wat je beter vermijdt

Gewürztraminer en delicate gerechten gaan slecht samen. Een licht gegrilde witvis of een frisse salade verdwijnt volledig achter de aroma's van de wijn. Onze tip: bewaar gewürztraminer voor gerechten die zelf ook iets te zeggen hebben, qua kruiden, pit of rijkdom.

Schenken en bewaren

Met een paar simpele keuzes haal je het beste uit een fles gewürztraminer.

Serveertemperatuur

Schenk gewürztraminer vrij koud, tussen 4 en 8 graden Celsius. Wine Folly adviseert zelfs de koudere kant, rond 4 tot 6 graden. Koud serveren houdt de wijn fris en voorkomt dat de volle, soms olieachtige textuur zwaar en plomp aanvoelt. Zoete versies mogen het koudst, drogere en complexere flessen iets minder koud zodat de aroma's de ruimte krijgen.

Het juiste glas

Gebruik een witte-wijnglas met een ruime, wat bredere kelk. Dat geeft de intense aroma's plek om zich te ontvouwen, terwijl de licht toelopende rand ze naar je neus stuurt. Schenk het glas niet te vol: een derde is genoeg om de wijn te laten ademen.

Bewaren

De meeste droge gewürztraminer drink je het best jong, binnen één tot vijf jaar. Dan zijn de aroma's nog op hun levendigst. Topwijnen uit de Elzas, zeker Grand Cru en de zoete Vendange Tardive en Sélection de Grains Nobles, zijn een ander verhaal: door hun concentratie kunnen ze tien tot twintig jaar of langer rijpen. Bewaar flessen liggend, koel en donker.

Misverstanden